Typy miłości według teorii Sternberga i ich znaczenie

Typy miłości wg teorii Sternberga – jak rozpoznać je w swoim związku i zbudować trwałą relację?

To pytanie, które zadaje sobie wielu z nas, gdy zastanawiamy się nad naturą uczuć i trwałością relacji. Miłość – zjawisko tak powszechne, a jednocześnie tak indywidualne. Spróbuj zapytać dziesięć osób, czym dla nich jest miłość, a prawdopodobnie usłyszysz dziesięć różnych odpowiedzi. Dla niektórych to namiętność niczym z filmów, dla innych spokojne towarzystwo na całe życie, a jeszcze dla innych – po prostu potrzeba przetrwania gatunku, jak sugeruje psychologia ewolucyjna. Ale czy istnieje jakiś uniwersalny klucz do zrozumienia tego złożonego uczucia?

W latach 80. ubiegłego wieku amerykański psycholog Robert Sternberg postanowił zmierzyć się z tym wyzwaniem. Zaintrygowało go, dlaczego jedne związki kwitną przez lata, a inne rozpadają się po krótkim czasie. Chciał zrozumieć, czy miłość zawsze oznacza to samo i co sprawia, że romantyczne zauroczenie przeradza się w coś trwałego i głębokiego. Wynikiem jego rozważań jest niezwykle oryginalna i kompleksowa „Teoria miłosnego trójkąta” (oryginalnie: Triangular Love Theory), znana również jako trójczynnikowa koncepcja miłości. To jedno z najbardziej wszechstronnych i popularnych ujęć fenomenu miłości, które pomaga nam rozszyfrować dynamiczne puzzle międzyludzkich relacji. Zgodnie z nią, aby osiągnąć tak zwaną miłość pełną, niezbędne jest współwystępowanie trzech kluczowych elementów. Poznajmy je bliżej.

Trzy filary miłości Sternberga: Namiętność, Intymność, Zaangażowanie

Według Roberta Sternberga, sercem każdej miłości, a zwłaszcza tej trwałej i satysfakcjonującej, są trzy podstawowe czynniki, które tworzą wierzchołki wspomnianego trójkąta. Co ważne, cechy te nie są statyczne – ulegają ciągłym przemianom w trakcie trwania związku, niczym żywy organizm.

Namiętność i pasja – iskra, która rozpala ogień

Namiętność to ten aspekt miłości, który najczęściej kojarzymy z początkiem romansu. Oznacza pociąg fizyczny, ale nie jest z nim tożsama. Wyobraź sobie, że możesz odczuwać silne pragnienie bliskości i połączenia z drugą osobą, nawet jeśli aseksualność sprawia, że wyrażasz je inaczej niż poprzez typowe relacje seksualne. To także wszystkie silne emocje, które potrafią zawładnąć Twoimi myślami – od euforii po tęsknotę, a czasem nawet zazdrość. Jest to głęboka potrzeba połączenia się z partnerem, pochodna zaangażowania motywacyjnego. Namiętność ma swoją specyficzną dynamikę – potrafi gwałtownie wzrosnąć w krótkim czasie, często niczym huragan, by równie proporcjonalnie szybko opadnąć. To dlatego ten pierwszy etap zakochania bywa tak intensywny, ale i ulotny.

Bliskość i intymność – fundament głębokiej więzi

Bliskość, czyli intymność, to szeroko pojęta więź, która rozwija się między partnerami. To chęć dbania o ukochaną osobę, prawdziwy szacunek i wzajemne zrozumienie. To poczucie, że możecie na siebie liczyć, dajecie sobie wsparcie i je otrzymujecie, a obecność partnera sprawia, że czujesz się szczęśliwy – albo po prostu czujesz szczęście z jego powodu. Dynamika bliskości jest znacznie łagodniejsza niż namiętności. Rośnie i opada w powolnym tempie, niczym spokojna rzeka. Dlaczego? Bo bliskość buduje się z czasem. Wymaga dobrej komunikacji, wzajemnego poznawania się, nauki rozumienia i pomagania sobie nawzajem. To ten element, który pozwala przetrwać burze i umacnia relację na lata.

Zaangażowanie i decyzja – kotwica, która utrzymuje kurs

Zaangażowanie to wszelkie świadome działania, myśli i uczucia, które mają na celu umocnienie związku i dążenie do jego stabilizacji. To decyzja o byciu razem, nawet mimo przeszkód i trudności, które życie nieuchronnie podsuwa. W tym elemencie mieszczą się takie uczucia jak lojalność, oddanie, poświęcenie, a czasem nawet wyrzeczenia czy chęć ochrony partnera. Sternberg uważał zaangażowanie za najbardziej świadomy aspekt miłości, oparty na racjonalnej decyzji. Co ważne, ta decyzja może ewoluować i zmieniać się na każdym etapie związku. Jego forma może się też różnić w zależności od kontekstu kulturowego czy społecznego – inne będzie postrzeganie ról w tradycyjnym społeczeństwie, inne w świecie akceptującym związki poligamiczne czy jednopłciowe.

Rodzaje miłości wg teorii Sternberga – jak rozpoznać je w swoim związku?

Te trzy elementy – namiętność, intymność i zaangażowanie – niczym składniki receptury, mogą łączyć się ze sobą w różnych konfiguracjach, tworząc siedem unikalnych typów miłości. Każdy z nich ma swoje cechy, swoją dynamikę i, co najważniejsze, swoją szansę na przetrwanie.

1. Brak miłości (Nonlove):

To stan, w którym brakuje wszystkich trzech elementów. Często dotyczy to przypadkowych znajomości czy relacji, które są dla nas obojętne. Nie ma tu ani iskry, ani bliskości, ani chęci budowania czegokolwiek.

2. Zauroczenie (Infatuation):

Charakteryzuje się jedynie obecnością namiętności. To ten szalony, porywczy stan, kiedy „motyle w brzuchu” szaleją, a Ty myślisz tylko o drugiej osobie. Fascynacja, pociąg, ekscytacja – ale brakuje głębszej więzi i decyzji o budowaniu przyszłości. To często początek wielu związków, ale bez pozostałych elementów, jest niestabilne.

3. Lubienie/Sympatia (Liking):

W tym przypadku dominującym elementem jest intymność. Czujesz bliskość, szacunek, wzajemne zrozumienie i wsparcie, ale brakuje namiętności i zaangażowania. To typ miłości, który często występuje w relacjach przyjacielskich. Czujesz się dobrze z tą osobą, możesz jej zaufać, ale nie ma tu ognia ani planów na wspólną przyszłość.

4. Pusta miłość (Empty Love):

To miłość oparta wyłącznie na zaangażowaniu. Partnerzy pozostają razem z powodu obowiązku, lojalności, a czasem ze względu na dzieci, majątek czy społeczne konwenanse. Namiętność i intymność dawno wygasły, pozostawiając pustą formę związku. Możesz to zaobserwować w małżeństwach, które trwają „dla zasady”.

5. Romantyczna miłość (Romantic Love):

Tutaj łączą się namiętność i intymność, ale brakuje zaangażowania. To miłość pełna pasji, głębokiego porozumienia i bliskości, ale bez długoterminowej decyzji o byciu razem. Bywa intensywna i piękna, ale brak „kotwicy” sprawia, że może być ulotna. To typ miłości znany z powieści i filmów, pełen uniesień, ale niekoniecznie prowadzący do wspólnego mieszkania i rachunków.

6. Miłość partnerska/przyjacielska (Companionate Love):

Charakteryzuje się połączeniem intymności i zaangażowania, przy braku namiętności. To głęboka przyjaźń, wzajemny szacunek, wsparcie i lojalność, połączone z decyzją o byciu razem na dłuższą metę. Często pojawia się w długotrwałych związkach, gdzie początkowa namiętność osłabła, ale pozostała silna więź i wspólne plany. To taka miłość, która w pewnym momencie może przypominać relację z najlepszym przyjacielem, z którym jednak dzielisz życie.

7. Głupia miłość (Fatuous Love):

To połączenie namiętności i zaangażowania, bez intymności. Związek, który rozwija się błyskawicznie – ludzie poznają się, zakochują i decydują o ślubie w ciągu kilku tygodni, bez prawdziwego poznania się. Jest tu ogień i decyzja, ale brakuje głębszej więzi, zrozumienia i zaufania. Taki związek bywa niestabilny, bo opiera się na iluzji i szybkich decyzjach pod wpływem emocji.

8. Miłość pełna/doskonała (Consummate Love):

To najbardziej pożądana i kompletna forma miłości, połączenie wszystkich trzech elementów – namiętności, intymności i zaangażowania. Oznacza to, że w relacji jest i ekscytacja, i głębokie zrozumienie, i świadoma decyzja o byciu razem. To trudna do osiągnięcia i utrzymania miłość, ale to właśnie ona daje największą satysfakcję i trwałość.

Fazy związku według Roberta Sternberga

W swojej teorii Robert Sternberg wyróżnił również sześć faz, przez które może przechodzić związek. Są one dynamiczne i odzwierciedlają zmiany w natężeniu poszczególnych elementów miłości:

1. Zakochanie: Dominuje namiętność.
2. Romantyczna miłość: Namiętność i intymność.
3. Miłość kompletna (pełna): Wszystkie trzy elementy.
4. Miłość partnerska: Intymność i zaangażowanie.
5. Pusta miłość: Samo zaangażowanie.
6. Brak miłości: Brak wszystkich elementów.

To pokazuje, jak dynamiczny jest każdy związek i że to, co czujemy na początku, może ewoluować w coś zupełnie innego, ale wciąż wartościowego.

Inne wnioski Roberta Sternberga – co jeszcze warto wiedzieć?

Teoria Sternberga to nie tylko klasyfikacja, ale też szereg cennych spostrzeżeń dotyczących dynamiki miłości.

Przede wszystkim, każda miłość, nawet ta doskonała, podlega ciągłej ewolucji. Jest uczuciem zmiennym i żywym, niczym rzeka, która nigdy nie jest taka sama. To oznacza, że miłość jednoskładnikowa (jak zauroczenie) czy ta oparta na dwóch elementach (jak miłość romantyczna) może z czasem przekształcić się w miłość pełną, jeśli partnerzy będą nad nią pracować.

Często teoria ta jest przedstawiana w formie trójkąta, ale warto pamiętać, że nie musi on być równoboczny. Nie jest konieczne, aby namiętność, intymność i zaangażowanie cechowały się takim samym nasileniem. W osiągnięciu miłości pełnej ważny jest sam fakt występowania wszystkich trzech elementów, nawet jeśli jeden z nich jest w danej chwili silniejszy od pozostałych.

Sternberg pokusił się nawet o obliczenia! Jego badania sugerują, że najlepszy moment na zaręczyny i ślub przypada między 30 a 42 miesiącem związku. Dlaczego? Bo właśnie wtedy wszystkie trzy czynniki – namiętność, intymność i zaangażowanie – osiągają swoje najwyższe natężenie. To ciekawa statystyka, która może dać do myślenia tym, którzy zastanawiają się, kiedy „wypada” podjąć taką decyzję.

Istnieje również tak zwany test Sternberga. Polega on na odpowiadaniu na proste pytania, które pomagają określić obecność lub brak danego czynnika w Twoim związku i na jakim jest on poziomie. Dzięki osadzeniu go na skali możesz poznać rodzaj miłości, zgodny z klasyfikacją Sternberga. Pamiętaj jednak, że wynik tego testu należy traktować jako ciekawostkę i punkt wyjścia do refleksji. Nierzadko poziom, na którym występuje któryś z czynników, jest wynikiem przeżywanych obecnie trudnych sytuacji czy kryzysów. Może on jednak pomóc zwrócić uwagę na te aspekty związku, które wymagają większej pracy niż pozostałe.

Jak to rozpoznać w swoim związku? Praktyczne wnioski dla Ciebie

Jak zatem możesz rozpoznać te typy miłości w swoim własnym związku? Zacznij od szczerej refleksji.

• Pomyśl o namiętności: Czy nadal czujesz „chemię”? Czy tęsknisz za partnerem, gdy go nie ma? Czy obecność partnera nadal wywołuje w Tobie silne emocje? Pamiętaj, że namiętność z czasem może się zmieniać – to normalne, ale jej całkowity brak może wskazywać na inny typ miłości.
• Zastanów się nad intymnością: Czy ufacie sobie bezgranicznie? Czy dzielicie się swoimi najgłębszymi myślami i uczuciami? Czy czujesz, że partner Cię rozumie i wspiera, a Ty odwzajemniasz to wsparcie? Czy lubicie spędzać ze sobą czas i czujecie się szczęśliwi w swojej obecności?
• Przyjrzyj się zaangażowaniu: Czy oboje macie wspólne plany na przyszłość? Czy jesteście gotowi pokonywać przeszkody razem? Czy czujesz lojalność i oddanie wobec partnera, i czy on czuje to samo wobec Ciebie? Czy podjęliście świadomą decyzję o byciu razem, niezależnie od trudności?

Odpowiedzi na te pytania pomogą Ci zidentyfikować, które elementy są obecne w Twoim związku i na jakim poziomie. Może okaże się, że Wasza namiętność po latach zamieniła się w głęboką miłość partnerską, albo że na początku było tylko zauroczenie, które z czasem rozkwitło w coś pełniejszego.

Miłość to ciągła praca

Teoria Sternberga, choć niezwykle uniwersalna, nie daje jednoznacznej odpowiedzi na odwieczne pytanie: „czym jest miłość?”. Stanowi to raczej dowód na brak jednej, uniwersalnej definicji, z którą utożsamialiby się wszyscy ludzie dotknięci tym uczuciem.

Jest natomiast jeden niepodważalny wniosek płynący z tego psychologicznego spojrzenia na miłość i relacje: dotyczy on pracy, jaką nieustannie należy wkładać w związek, aby był on szczęśliwy i trwały. Według teorii brak jakiegoś składnika, co może być skutkiem kryzysu w związku, nie oznacza jeszcze jego końca. Ważne jest, aby uświadomić sobie, nad czym należy pracować. Czasem wystarczy więcej szczerej komunikacji, by odbudować intymność. Innym razem – wspólne doświadczanie czegoś nowego, jak choćby warsztaty tantry dla par, by na nowo rozpalić namiętność. A czasem, zwłaszcza gdy zaangażowanie wisi na włosku, potrzebna jest pomoc terapeuty, by wspólnie i konsekwentnie dążyć do osiągnięcia postawionych celów.

Miłość to nie statyczny obrazek, ale dynamiczny proces. Bywa jak budowanie domu – wymaga solidnych fundamentów, dbałości o detale i gotowości na naprawy, gdy pojawią się usterki. Ale nagroda za tę pracę, czyli miłość pełna, jest bezcenna. Do wszystkiego warto podchodzić bez fanatyzmu, ale z otwartym sercem i umysłem.